In de VAN DANTZIG familie deed het verhaal de ronde dat eind 18e eeuw een schip met de stamvader - met of zonder gezin - de haven van Katwijk was binnengelopen, en dat hij zich eerst in Noordwijk en later in Leiden had gevestigd. Een ander verhaal is dat indertijd twee vrienden uit Dantzig naar Nederland waren gekomen, zich beiden VAN DANTZIG hadden genoemd, en uit vriendschap hun kinderen dezelfde voornamen hadden gegeven.

Zoals het met verhalen gaat worden deze van generatie op generatie doorvertelt, totdat iemand ze opschrijft. De persoon die deze verhalen als eerste op papier heeft gezet was mijn oudoom Marijn VAN DANTZIG (1904 – 1996). Hij heeft een lange periode interesse gehad in het opstellen van de stamboom van de familie de VAN DANTZIG. Zijn aantekeningen voor een familieboek heeft hij aan mij gegeven toen ik 13 jaar werd, ter gelegenheid van mijn bar mitswa; aantekeningen waarvan – na later bleek – sommige al voor de oorlog waren opgesteld.

Hij was niet de eerste of de enige in de familie die zich met dit stamboomonderzoek bezig heeft gehouden. Zo schreef hij zelf dat hij van David Henri VAN DANTZIG (1883 – 1938) – kort voor diens dood – een manuscriptklad van deze stamboom ontvangen had. David Henri had hem bij die gelegenheid verteld dat hij vele gegevens over de familie had verzameld, dat sommige van deze gegevens in het Hebreeuws, althans in Hebreeuwse letters – dus waarschijnlijk in het Jiddisch – waren gesteld, en onder andere uit Dantzig afkomstig waren. Zij zijn alle teloorgegaan bij de kort na deze ontmoeting volgende deconfiture van zijn zaak, onmiddellijk gevolgd door zijn overlijden.

Twee broers DANTSIGER – een aantal feiten

Is het mogelijk om deze familieverhalen te verifiëren?

Met behulp van archiefonderzoek is het zeer goed mogelijk om feiten uit de 18^e eeuw te zoeken en te vinden. Deze feiten kan je dan met de doorvertelde verhalen vergelijken.

Het beeld van de vroege familiegeschiedenis dat uit de archieven naar boven komt is anders. De geschiedenis begint met twee broers en een zuster, die in de periode 1758 – 1771 in Amsterdam trouwen. Volgens de trouwaktes zijn ze alle drie in Amsterdam geboren, maar duidelijke gegevens over hun ouders zijn (nog) niet teruggevonden in de Amsterdamse archieven.

Rond 1795 vertrekken de broers uit Amsterdam naar Zuid-Holland. De ene gaat met zijn getrouwde zoon naar Leiden, terwijl de andere met zijn getrouwde zoon naar Alphen aan de Rijn vertrekt, waar hij overlijdt. Ook de twee getrouwde dochters vertrekken met hun man naar Leiden, en rond 1809 voegt ook de Alphense familie zich bij de rest. Uiteindelijk wordt in 1811 tweemaal de familienaam VAN DANTZIG aangenomen in Leiden door de twee gezinshoofden – dat zijn de ene broer en de zoon van de andere broer.

De verhalen die doorgegeven zijn over de generaties lijken hun oorsprong te hebben in de feiten, maar zijn zo aangepast dat ze niet als “waar” gekenmerkt kunnen worden. Twee mannen – een oom en een neef – die de naam VAN DANTZIG hebben aangenomen, zijn niet hetzelfde als twee vrienden. Het voorkomen van gelijke voornamen in Joodse families is heel gebruikelijk, en eerder een aanwijzing van een familierelatie dan van een vriendschappelijke relatie. De aankomst met een boot in Katwijk is niet te verifiëren, maar de vestiging in Leiden komt weer wel overeen met de feiten, al is Leiden niet de eerste woonplaats van de familie in Nederland. Een afkomst uit Dantzig is natuurlijk te vermoeden, maar of dat een rechtstreekse reis is geweest van Dantzig naar Amsterdam zal waarschijnlijk nooit meer te achterhalen zijn.